آیین شب یلدا در آذربایجان؛
"یلدا"در آذربایجان بیشتر به «شب چله» معروف است


منطقه آذربایجان شرقی،مردم ایران و به ویژه آذربایجان آن را به این دلیل گرامی می‌دارند كه این روز مصادف با اولین روز از چهل روز نخستین زمستان است. به همین علت این شب در بین مردم آذربایجان بیشتر به «شب چله» معروف است تا شب یلدا! و چله اول را چله بزرگ می‌خوانند. بعد از گذشت این چهل روز (تا 10 بهمن)، «چله كوچك» شروع می‌شود كه 20 روز ادامه می‌یابد.

لقمه: به اعتقاد مردم آذربایجان در این مدت سرمای زمستان به اوج خود می‌رسد و این امر برای كشاورزان كه افزایش محصولات تابستان آنها بستگی به اوج سرمای زمستان دارد، بسیار خوشایند است. در «چله كوچك» از شدت سرما كاسته می‌شود و مردم آذربایجان شب اول چله را نیز جشن می‌گیرند چرا كه این چله نویدبخش آمدن بهار و آغاز سرزندگی، شادابی و كار و تلاش است.

اگر چه هم‌اكنون جشن شب چله، در شهرهای آذربایجان، تاحدودی رنگ و بوی باستانی و سادگی خود را از دست داده، اما در برخی از روستاها و شهرهای كوچك آذربایجان، رسم شب چله، به همان حلاوت گذشته باقی است. جمع شدن دور كرسی، رفتن به منزل بزرگ خانواده و ایل و طایفه، برگزاری مراسم جشن و عروسی در این شب، برگزاری برخی مسابقات هیجان‌انگیز نظیر اسب‌سواری، تیراندازی از جمله آنهاست. حتی وقتی ساكنان ساده و بی‌ریای روستا، دور كرسی جمع می‌شوند، دست از شوخی‌ها و نقل روایات و «تاپماجالار» و «بایاتیلار» برنمی‌دارند. شاید نقل این تاپماجالار (معماها) و بایاتیلار (دوبیتی‌های آذری) یكی از مشخصه‌های شب چله باشد اما هندوانه مهم‌ترین مشخصه «چله» است.
 
هندوانه سمبل شب چله
اولین چیزی كه از یادآوری شب چله به ذهن خطور می‌كند، حضور «هندوانه» در این مراسم است. هندوانه مظهر شیرینی، خونگرمی، سرسبزی و سرخ‌فامی، شادابی و سرزندگی است. «هندوانه» برای شب چله لازم است و این رسمی است كه تاكنون بدون تغییر باقی مانده است. از همین روست كه می‌توان در میان «خوانچه‌های خانواده داماد برای خانواده عروس هنوز آن را مشاهده كرد!
 
خوانچه
«خوانچه» و یا به تلفظ «آذربایجانی‌ها»، «خونچا» به تحفه‌ای گفته می‌شود كه خانواده داماد در شب یلدا برای خانواده تازه‌عروس می‌فرستد. در میان این خوانچه، علاوه بر هندوانه می‌توان تحفه‌های رنگارنگ نظیر پارچه‌های حریر و گرانقیمت، میوه‌ها و شیرینی‌های متنوع و آجیل را مشاهده كرد برخی از آذربایجانی‌ها و به ویژه «تازه‌داماد» در چنین شبی سعی می‌كند ذوق هنری خود را به رخ خانواده عروس و به ویژه عروس‌خانم بكشد! به همین خاطر، هندوانه را به شیوه زیبا، جالب و شورانگیزی، تزئین می‌نماید!

آجیل هم یكی دیگر از ملزومات شب چله است. آجیل آذربایجان كه به لحاظ كیفیت و تنوع، زبانزد خاص و عام است همواره حضور موثری در این مراسم دارد. در سال‌های دور، تنقلات شب چله، به تخمه، پشمك، سنجد، قیسی، برگه زردآلو، بادام و گردو ختم می‌شد. اما اكنون، در سفره شب یلدای مردم آذربایجان انواع آجیل‌های تشریفاتی! نظیر: پسته، فندق، مغز بادام و گردو و انواع میوه‌های گرمسیری نظیر، پرتقال، نارنگی، و حتی موز  و نارگیل را می‌توان مشاهده كرد.

در قدیم‌الایام، نه از سردخانه‌های مجهز خبری بود و نه از حمل و نقل سریع و پیشرفته امروزی كه بتوان در اسرع وقت هندوانه را از مناطق گرمسیر به مناطق سردسیر انتقال داد. به همین منظور مردم آذربایجان در اواخر فصل برداشت محصول هندوانه، چند عدد هندوانه درشت و مرغوب را بر روی بوته، در «بوستان» حفظ می‌كردند. كشاورزان آذربایجانی، روی این هندوانه را برای این كه از گزند سرما و حیوانات موذی در امان بمانند، با خار و خاشاك و بوته‌ها می‌پوشاندند و در شب یلدا از این هندوانه‌ها استفاده می‌كردند. اما اكنون هندوانه مردم آذربایجان، از شهرهای گرمسیری نظیر: میناب، دزفول و اهواز تأمین می‌شود.
 
از ادبیات آذربایجان
شهریار؛ شاعر شیرین سخن آذربایجان شب‌نشینی‌های زمستان و نقل داستان‌ها و روایات را در منظومه پایدار «حیدربابایه سلام» چنین به تصویر منظوم كشیده است:
قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دینـــده
كولك قالخوب قاپ باجانی دوینده
                                          من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم
                                          بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم

در میان عامه مردم نیز «بایاتی»ها و اشعار منظوم متنوعی رواج دارد كه از جمله آنها می‌توان به این «بایاتی» اشاره كرد:

چیله چیخار بایراما بیر آی قالار
پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار
                                        گئدر باخار گودول ده یارماسینا
                                        باخ فلكین گردش و غوغاسینا
ترجمه:
وقتی «چله» تمام شد یك ماه به عید باقی می‌ماند.
زن بدسلیقه گوشت‌های ذخیره خود را تمام می‌كند.
به «بلغورهای» انبار روی می‌آورد
و اینك تو نظاره كن گردش و غوغای فلك را

نقل از :ایسنا

کد: 560 تاریخ نشر: ۱۳۹۰ سه شنبه ۲۹ آذر بازدید: 8241 ساعت: 12:00 صبح
نسخه چاپی نسخه چاپی     ارسال به دوست

اخبار مرتبط با این خبر

ردیفتیترتاریخ
1 روش تهیه دسر کدو حلوایی ویژه شب یلدا ۱۳۹۳ سه شنبه ۲ دي
2 ایده‌هایی برای تزیین ژله‌+ ژله شب یلدا ۱۳۹۳ يکشنبه ۳۰ آذر
3 قیمت میوه های شب یلدا کاهش یافت ۱۳۹۳ يکشنبه ۳۰ آذر
4 ژله هفت میوه برای شب یلدا ۱۳۹۳ شنبه ۲۹ آذر
5 تخفیف 30 درصدی مواد غذایی در جشنواره یلدا از 23 آذرماه ۱۳۹۳ يکشنبه ۲۳ آذر
6 قیمت انواع میوه در بازار/ انار شب یلدا کیلویی 3500 تومان ۱۳۹۳ يکشنبه ۲۳ آذر
7 شیرینی قطاب محلی مخصوص شب یلدا ۱۳۹۳ يکشنبه ۹ آذر
8 روش تهیه چیز کیک ژله ای انار؛ دسر شب یلدا ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
9 تصاویر کیک هایی به شکل هندوانه برای شب چلّه ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
10 یلدا، دانش كیهانی نیاكان ماست ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
11 خواص میوه های شب یلدا ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر


نظرات


النا

بد نبود

نظر شما

نام:  
پست الکترونیکی:  
نظر شما:  
کد امنیتی:

 


نظرسنجی
شما کدامیک را برای آغاز افطار بیشتر می پسندید؟
 










 

عضویت در خبرنامه
نام :
ایمیل :  
 

  آشنایی با علائم فقر آهن فقرآهن یکی از مشکلات شایع در بین زنان است که باید...

  بهترین و بدترین عصرانه‌ها کدامند اگر لاغر هستید، فعالیت زیادی دارید و به هیچ بیماری...

  خواص هشت میوه شیرین مصرف میوه تاثیر بسیار زیادی بر سلامت کلی بدن و جذب...

موارد بیشتر...
ورود کاربران
نام کاربر:
کلمه عبور:
یاداوری کلمه عبور عضویت در سایت

گزارش و مقالات برگزیده

توصیه‌های تغذیه‌ای برای مقابله با درد متخصصان تغذیه و سلامت معتقدند که برخی از مواد غذایی به کاهش دردهای مزمن کمک می‌کنند.
مخرب‌ترین شیوه‌های كاهش وزن پای صحبت بسیاری از افراد كه می‌نشینیم، بر این باور هستند كه بهترین رژیم غذایی ممكن را در پیش گرفته‌اند و توانسته‌اند به زعم خودشان معجزه‌ای را بیافرینند زیرا در طول یك هفته چند كیلوگرم از وزنشان و چند سانتی‌متر از سایز دور كمر‌شان را كاهش داده‌اند در حالی كه به عقیده متخصصان تغذیه، این اشتباه‌ترین باور ممكن و نادرست‌ترین شیوه‌ای است كه افراد در پیش می‌گیرند و گاهی سلامت خود را به خطر می‌اندازند...
آشنایی با مواد خوراکی تقویت‌ کننده تمرکز با یک رژیم غذایی ساده می‌توانید حالتان را بهتر کرده و با افزایش تمرکز خود فعالیت و عملکرد بهتری در کارهای روزمره داشته باشید.
چهار توصیه برای مصرف بی ضرر پیتزا شهروندان آمریکایی مانند سایر مردم دنیا سالانه بیش از 3 میلیارد پیتزا را از 60 هزار رستوران می خرند.