آیین شب یلدا در آذربایجان؛
"یلدا"در آذربایجان بیشتر به «شب چله» معروف است


منطقه آذربایجان شرقی،مردم ایران و به ویژه آذربایجان آن را به این دلیل گرامی می‌دارند كه این روز مصادف با اولین روز از چهل روز نخستین زمستان است. به همین علت این شب در بین مردم آذربایجان بیشتر به «شب چله» معروف است تا شب یلدا! و چله اول را چله بزرگ می‌خوانند. بعد از گذشت این چهل روز (تا 10 بهمن)، «چله كوچك» شروع می‌شود كه 20 روز ادامه می‌یابد.

لقمه: به اعتقاد مردم آذربایجان در این مدت سرمای زمستان به اوج خود می‌رسد و این امر برای كشاورزان كه افزایش محصولات تابستان آنها بستگی به اوج سرمای زمستان دارد، بسیار خوشایند است. در «چله كوچك» از شدت سرما كاسته می‌شود و مردم آذربایجان شب اول چله را نیز جشن می‌گیرند چرا كه این چله نویدبخش آمدن بهار و آغاز سرزندگی، شادابی و كار و تلاش است.

اگر چه هم‌اكنون جشن شب چله، در شهرهای آذربایجان، تاحدودی رنگ و بوی باستانی و سادگی خود را از دست داده، اما در برخی از روستاها و شهرهای كوچك آذربایجان، رسم شب چله، به همان حلاوت گذشته باقی است. جمع شدن دور كرسی، رفتن به منزل بزرگ خانواده و ایل و طایفه، برگزاری مراسم جشن و عروسی در این شب، برگزاری برخی مسابقات هیجان‌انگیز نظیر اسب‌سواری، تیراندازی از جمله آنهاست. حتی وقتی ساكنان ساده و بی‌ریای روستا، دور كرسی جمع می‌شوند، دست از شوخی‌ها و نقل روایات و «تاپماجالار» و «بایاتیلار» برنمی‌دارند. شاید نقل این تاپماجالار (معماها) و بایاتیلار (دوبیتی‌های آذری) یكی از مشخصه‌های شب چله باشد اما هندوانه مهم‌ترین مشخصه «چله» است.
 
هندوانه سمبل شب چله
اولین چیزی كه از یادآوری شب چله به ذهن خطور می‌كند، حضور «هندوانه» در این مراسم است. هندوانه مظهر شیرینی، خونگرمی، سرسبزی و سرخ‌فامی، شادابی و سرزندگی است. «هندوانه» برای شب چله لازم است و این رسمی است كه تاكنون بدون تغییر باقی مانده است. از همین روست كه می‌توان در میان «خوانچه‌های خانواده داماد برای خانواده عروس هنوز آن را مشاهده كرد!
 
خوانچه
«خوانچه» و یا به تلفظ «آذربایجانی‌ها»، «خونچا» به تحفه‌ای گفته می‌شود كه خانواده داماد در شب یلدا برای خانواده تازه‌عروس می‌فرستد. در میان این خوانچه، علاوه بر هندوانه می‌توان تحفه‌های رنگارنگ نظیر پارچه‌های حریر و گرانقیمت، میوه‌ها و شیرینی‌های متنوع و آجیل را مشاهده كرد برخی از آذربایجانی‌ها و به ویژه «تازه‌داماد» در چنین شبی سعی می‌كند ذوق هنری خود را به رخ خانواده عروس و به ویژه عروس‌خانم بكشد! به همین خاطر، هندوانه را به شیوه زیبا، جالب و شورانگیزی، تزئین می‌نماید!

آجیل هم یكی دیگر از ملزومات شب چله است. آجیل آذربایجان كه به لحاظ كیفیت و تنوع، زبانزد خاص و عام است همواره حضور موثری در این مراسم دارد. در سال‌های دور، تنقلات شب چله، به تخمه، پشمك، سنجد، قیسی، برگه زردآلو، بادام و گردو ختم می‌شد. اما اكنون، در سفره شب یلدای مردم آذربایجان انواع آجیل‌های تشریفاتی! نظیر: پسته، فندق، مغز بادام و گردو و انواع میوه‌های گرمسیری نظیر، پرتقال، نارنگی، و حتی موز  و نارگیل را می‌توان مشاهده كرد.

در قدیم‌الایام، نه از سردخانه‌های مجهز خبری بود و نه از حمل و نقل سریع و پیشرفته امروزی كه بتوان در اسرع وقت هندوانه را از مناطق گرمسیر به مناطق سردسیر انتقال داد. به همین منظور مردم آذربایجان در اواخر فصل برداشت محصول هندوانه، چند عدد هندوانه درشت و مرغوب را بر روی بوته، در «بوستان» حفظ می‌كردند. كشاورزان آذربایجانی، روی این هندوانه را برای این كه از گزند سرما و حیوانات موذی در امان بمانند، با خار و خاشاك و بوته‌ها می‌پوشاندند و در شب یلدا از این هندوانه‌ها استفاده می‌كردند. اما اكنون هندوانه مردم آذربایجان، از شهرهای گرمسیری نظیر: میناب، دزفول و اهواز تأمین می‌شود.
 
از ادبیات آذربایجان
شهریار؛ شاعر شیرین سخن آذربایجان شب‌نشینی‌های زمستان و نقل داستان‌ها و روایات را در منظومه پایدار «حیدربابایه سلام» چنین به تصویر منظوم كشیده است:
قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دینـــده
كولك قالخوب قاپ باجانی دوینده
                                          من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم
                                          بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم

در میان عامه مردم نیز «بایاتی»ها و اشعار منظوم متنوعی رواج دارد كه از جمله آنها می‌توان به این «بایاتی» اشاره كرد:

چیله چیخار بایراما بیر آی قالار
پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار
                                        گئدر باخار گودول ده یارماسینا
                                        باخ فلكین گردش و غوغاسینا
ترجمه:
وقتی «چله» تمام شد یك ماه به عید باقی می‌ماند.
زن بدسلیقه گوشت‌های ذخیره خود را تمام می‌كند.
به «بلغورهای» انبار روی می‌آورد
و اینك تو نظاره كن گردش و غوغای فلك را

نقل از :ایسنا

کد: 560 تاریخ نشر: ۱۳۹۰ سه شنبه ۲۹ آذر بازدید: 6173 ساعت: 12:00 صبح
نسخه چاپی نسخه چاپی     ارسال به دوست

اخبار مرتبط با این خبر

ردیفتیترتاریخ
1 روش تهیه چیز کیک ژله ای انار؛ دسر شب یلدا ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
2 تصاویر کیک هایی به شکل هندوانه برای شب چلّه ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
3 یلدا، دانش كیهانی نیاكان ماست ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
4 خواص میوه های شب یلدا ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
5 بهترین خوردنی شب چله چیست؟ ۱۳۹۲ شنبه ۳۰ آذر
6 روش تهیه سالاد بلغور و انار برای شب یلدا ۱۳۹۲ جمعه ۲۹ آذر
7 دستور پخت مرغ سوخاری با سس انار برای یلدا ۱۳۹۲ جمعه ۲۹ آذر
8 روش تهیه اسموتی هندوانه؛ نوشیدنی شب یلدا ۱۳۹۲ چهارشنبه ۲۷ آذر
9 ایده هایی برای تزیین هندوانه به شکل کیک برای یلدا ۱۳۹۲ چهارشنبه ۲۷ آذر
10 درباره شب یلدا و خوردنی‌های رنگارنگش ۱۳۹۲ سه شنبه ۲۶ آذر
11 دستور پخت خورش انار و مرغ برای شب یلدا ۱۳۹۲ سه شنبه ۲۶ آذر


نظرات


النا

بد نبود

نظر شما

نام:  
پست الکترونیکی:  
نظر شما:  
کد امنیتی:

 


نظرسنجی

عضویت در خبرنامه
نام :
ایمیل :  
 

  چند توصیه برای کسانی که رژیم غذایی دارند یک متخصص تغذیه گفت: کاهش وزن تنها با کاهش انرژی در...

  مشاجره والدین جلوی فرزندان به مصرف الکل و مواد در نوجوانان منجر می‌شود یک روانشناس با تشریح تأثیر مشاجره والدین جلوی فرزن...

  سبزیجاتی برای فصل سرما فصل سرما نزدیک است و شما باید به فکر تأمین ویتامین...

موارد بیشتر...
ورود کاربران
نام کاربر:
کلمه عبور:
یاداوری کلمه عبور عضویت در سایت

گزارش و مقالات برگزیده

آیا کودکان چاق بزرگسالان چاقی می‌شوند؟ یک عضو هیات علمی اولین جشنواره و همایش تناسب اندام و بدنسازی با اشاره به اهمیت تعادل وزن از دوره کودکی تاکید کرد:« وقتی کودک شروع به وزن گیری زیاد کند و از منحنی های رشد خارج شود به احتمال زیاد، انتظار چاقی در بزرگسالی را خواهیم داشت.»
كدام موادغذایی را باید در یخچال گذاشت؟ برای خریدكردن از خانه خارج می‌شوید، خریدهایتان را می‌كنید و به خانه برمی‌گردید، همه چیزهایی را كه خریده‌اید در جای خودشان قرار می‌دهید و موادغذایی را در یخچال و فریزر می‌گذارید و سپس راحت مقابل تلویزیون دراز می‌كشید اما صبر كنید، دست نگه دارید، می‌دانید برخی از موادغذایی اگر در یخچال و فریزر نگهداری شوند، ارزش غذایی خود را از دست می‌دهند و زودتر خراب می‌شوند؟ این را هم می‌دانید كه برخی از موادغذایی كه در محیط خانه و در فضای معمول نگه می‌دارید از فریزشدن سود خواهند برد؟
ظروف پلاستیکی یکبار مصرف و مواد نگهدارنده از عوامل موثر شیوع آندومتریوز یک متخصص زنان زایمان و نازایی گفت: بیماری آندومتریوز اخیرا به دلیل بارداری در سنین بالا، استفاده از ظروف پلاستیکی یکبار مصرف و مواد نگهدارنده موجود در برخی مواد غذایی مانند تن ماهی افزایش یافته است.
پرخوری پس از ماه رمضان ممنوع در روزهای اول پس از ماه رمضان، از مصرف غذاهای چرب و سنگین خودداری کنید.